نمائی از مدرسه دار الفنون

دوپرسش و دو پاسخ تحلیلی بر آن (1)

یکی دو روز پیش یکی از دوستان اهل تاریخ در تماس تلفنی که با من داشت خواست تا در خصوص دو موضوع تاریخی قدری اطلاعات ، البته به صورت مستند در اختیار او قرار دهم . این دو موضوع عبارت بودند از :

1– وجه تسمیه دارلفنون که از سوی میرزا تقی خان بنیانگذاری شد چه بود ، به عبارتی ، چرا نام دارالفنون برای این مدرسه ( در حقیقت دانشگاه ) انتخاب شد .

1-     چرا آقا محمد خان ، به آقا محمد شاه معروف نشد . یا به عبارتی ساده تر ، چرا آقا محمد خان قاجار  عنوان خان را بر عنوان محمد شاه ترجیح می داد .

البته یافتن جوابی مستند برای این دو سوال از نظر این جانب قدری مشکل و بعضأ ناممکن است . به عبارتی این که در فلان کتاب تاریخی و در فلان صفحه آن به این موضوع پرداخته شده است تقریبأ دست نیافتنی است.در جستجو های که داشتم سندی مکتوب نیافتم و در مطالعاتی که پیشتر در خصوص تاریخ قاجار داشتم در مورد سوالات مطرح چیزی نخوانده ام و به یاد نمی آورم . از این رو بر آن شدم تا در حد کفایت به تحلیل دو سوال فوق بپردازم . برای تحلیل سوال اول مختصری از سابقه تاریخی مدرسه دارالفنون را در این جا می آورم چرا که نکته ای در آن است که می تواند در پاسخ به سوال یاریم نماید .اما در باره مدرسه دار الفنون:دستور تاسيس دارالفنون يا مدرسه پلي تكنيك در 1266 هجري به وسيله امير كبير صادر شد و ساخت آن اندكي بيش تر از يكسال طول كشيد. هنگامي كه در 26 محرم 1268، امير كبير از مقام خود خلع شد، ساختمان مدرسه تازه به پايان رسيده بود. بنا به نوشته روزنامه " وقايع اتفاقيه"، مدرسه در 6 ربيع الاول 1268 افتتاح شد. خان ملك ساساني ( سياستكاران، ص ص 43 و 45 ) به 5 نامه امير كبير خطاب به شاه استفاده مي كند كه نشان مي دهد كه دارالفنون پيش از اين تاريخ فعاليت خود را آغاز كرده بوده است. با اينحال دارالفنون، پس از ورود معلمان اتريشي به ايران، حوالي اول صفر 1268 به طول كامل مورد بهره برداري قرار گرفت. هدف اصلي اصلاحات ميرزا تقي خان نوسازي ارتش بود و دار الفنون را نيز به همين منظور تاسيس كرده بود و وظيفه اصلي آن تربيت افسر، مهندس و پزشك براي ارتش بود.

با اينحال ادبيات فارسي و عرب و طب سنتي نيز در دارالفنون تدريس مي شد. غير از اين هفت معلم اتريشي، اروپاييان ديگري هم كه قبلا در ايران كار مي كردند در دارالفنون تدريس مي كردند از آن ميان دكتر كلوكه و دكتر اشليمر هلندي، لومر و بوهلر فرانسوي به ترتيب موسيقي و رياضيات تدريس مي كردند. استانيسلاو بورووسكي لهستاني جغرافي و زبان فرانسه تدريس مي كرد و ژول ريشار نيز معلم زبان فرانسه بود. ژول ريشار كه در زمان محمد شاه به ايران آمده بود، پس از مرگ او اسلام آورد و نام خود را به ميرزا رضا خان تغيير داد. پس از خروج دكتر پولاك از ايران، دكتر تولوزان نقش مهمي در آموزش نسل جديد پزشكان ايراني دارالفنون ايفا كرد. بودجه دارالفنون از عايدات استان هاي ملاير و تويسركان تامين مي شد............. ادامه دارد