ًًً WWW.SIF86.blogfa.com
تاریخی و اجتماعی و فرهنگی
وقوق الدواله از نگاهی دیگر (2) در سومین اقدام و پس از سرو سامان دادن به امور نان شهر به توسعه ی قوای ژاندارمری و آنان را برای حمله به راهزنان آماده کرد . ابتدا به سردار جنگ ، حاکم اصفهان دستور داد که همراه با قوای ژاندارمری و توپخانه یا پلیس جنوب ، رضا جوزدانی و جعفر قلی خان چرمهینی و دزدان دیگری که سال ها امنیت و آزادی مردم لنجانات و محالات راسلب کرده بودند قلع و قم کرده خطه ی اصفهان را از و جود آنان پاک نماید . سردار جنگ به سرعت این مأموریت را انجام داد . و کلیه ی یاغیان را دستگیر و در اصفهان به دار آویخت . پس از ان به سراغ نایب حسین خان کاشی و پسرش ماشاءاله کاشی رفت .نایب حسین سال ها در اطراف کاشان و قم و اردستان کوس یاغی گری و خود مختاری زده بود. هر زمان حکومت وقت اراده کرده بود که به سرکوب اواقدام نمایند ،عین الدوله که از حامیان آن او بود همراه با روزنامه های طرف داراو مانع از اقدام دولت می شد . بسیار از دولت ها برای ممانعت از راهزنی قوافل توسط او حاضر به پرداخت سالیانه پنجاه هزار تومان به او و فرزندش شدند . در جندق ، بیابانک ، نیسانک ، نائین و اردستان هم چراغعلی خان نامی این مناطق را تیول خود قرار داده بود و نه فقط راه ها را می زد بلکه در شهر ها هم رسمأمالیات را وصول می کرد و به اسم دولت رسید می داد و دولتی در دولت برای خود دست و پا کرده بود. . مواردی که ا شاره شد تنها بخش کوچکی از اقدامات او در جهات ایجاد امنیت در کشوری بود که پس از مشروطه به شدت دچار آسیب های اجتماعی فراوانی شده بود . از تمامی این ها که بگذریم بحث قرارداد1919 میلادی که به امضاء وثوق الدوله رسید ونوعی انتحار سیاسی برای او محسوب می شد در خور توجه بیشتری می باشد . در این باره سؤالات چندی مطرح می شود که با بررسی آنها علت ، نتیجه ، و عواملی که در جریان قرار داد ذی نفع بودند مشخص خواهد شد. از جمله چرا وثوق الدله با و جود درایت و کاردانی که در امور سیاسی داشت و با وجود آن همه سابقه ی سیاسی در امور مختلف چنین خبط سیاسی را باعث شد و نامی زشت از خود به جا گذارد. برای پاسخ گویی به این سوال باید ابتدا به نقش احمد شاه قاجار در این میان اشاره ای داشت ، چرا که علارقم آنچه بیشتر منابع این عصر و پس از آن ، خصوصأ مخالفان حکومت رضا شاه می نویسند :« از مخالفان قرار داد 1919 میلادی احمد شاه قاجار بود» . باید گفت که احمد شاه فرزند محمد علیشاه و از معدود پادشاهان قاجار بود که طعم مسافرت به اروپا را چشیده بودند و این اشتیاق به ادامه ی سنت حسنه ی ناصر الدین شاه ، احمد شاه را نیز بدون وسواس نگذاشت . پیامد این اشتیاق در سفر اول به اروپا هنگامی که در مرحله ی دوم وهمزمان با نخست وزیری وثوق الدوله آشکار تر گردید و فشار او ودیگران به دولت وثوق برای فراهم کردن هزینه های مالی این مسافرت شدت گرفت ، وثوق الدوله را با خزانه ای تهی و فشار اروپایی شاه مواجه نمود وهنگامی که اطرافیان طماع احمد شاه بر این فشار ها افزودند ، چنانچه بعد ها از وثوق الدوله نقل شد او را در برابر وسوسه ی امضاء قراراداد 1919 میلادی قرارداد. از این مطلب که بگذریم و بازبه سراغ منابع این عهد برویم که یکی از دلایل امضاء قرار داد 1919 میلادی وثوق را همکلاسی بودن او با لرد کرزن وزیر خارجه ی دولت وقت انگلیس بیان داشته اند ، باز جای این سوال باقی است که اگر او به این خیانت تن در داد، نمی توانست یکی هم این باشد که وثوق بازیرکی خاص یک ایرانی روشنفکراز طریق خود کرزن پی به« سیاست راهبر نفوذ نامرئی »انگلیسی ها حداقل در ایران وبه دنبال ان در خاورمیانه ، برده باشد و برای جلوگیری از این دکترین سیاسی قرن بیستم دولت انگلیس در خاورمیانه بهامضاء این قرار داد اقدام نکرده باشد . به عبارتی و از زاویه ای دیگر،آیا امضاء این قرار داد ، اگر چه لازم الاجرا نشد ، وقفه ای بر کودتای 1299 رضاخانی نبود . اگر چه در تاریخ پرداختن به اگر ها و مگر ها ، آب در هاون کوفتن است و پایه ی علمی ندارد ، با این وجود می توانست سیر حوادث را در ایران پس از جنگ جهانی اول به گونه ای دیگر قلم زند. در ادامه ی این مقال و در پاسخ به اتهام او و صارم الدوله ومظفر فیروز در دریافت رشوه ی یکصد و سی هزار لیره ای از دولت انگلسی در پست بعد و به نقل از خود او و صارم الدوله خواهیم پرداخت. پس تا بعد ، خدا نگه دار.. وقوق الدواله از نگاهی دیگر در تاریخ چند سده ی اخیر ایران کمتر نخست وزیری بود که به اندازه ی حسن ، وثوق الدوله شیرازی مورد لعن و نفرین عام و خاص نباشد . دیدگاه غالب تاریخ نویسان این عصر و تحلیل های پس از آن دوران پر آشوب و هرج و مرج که آکنده از بد بینی و مخفی کاری های سیاسی پشت پرده دولت های خارجی ، روس و انگلیس و دسایس داخلی و حماقت های حاکمان قاجار بود ، از این نخست وزیر دوران مشروطیت چهره ای مخوف ، خیانت پیشه ، مزدور انگلیس و نظایر اینها در اذهان عوام ساخت .این امر زمانی که با تحلیل های نویسندگان روسوفیل های ایرانی آمیخته شد ، معجونی فوق مسموم ازاین چهره ی به ظاهر ملی ساخت. در این مقال دفاع از او را بر عهده ندارم تمامی تلاشم بر این است که او را از زاویه ای دیگر ببینم و بنمایانم . پیش از پرداختن به این مهم ، جهت آشنائی کمی با این چهره ی مرموزبه معرفی اجمالی او درقالب نموداری اشاره می نمایم و آنگاه به نقد او و قرارداد 1919 میلادیش که بیشترین هجمه و هحوم را به او باعث شد ، می پردازم . قوامالدوله آشتیانی-|-- معتمدالسلطنه | | |-- قوامالسلطنه |---------- | | |-- وثوقالدوله | |-- بانو سینکی حسن وثوق (وثوقالدوله) (۱۲۹۲ ه. ق. - بهمن ۱۳۲۹ ه. ش.) چند دوره نخستوزیر ایران بود. فرزند میرزا ابراهیم معتمدالسلطنه و نوه پسری محمد قوامالدوله آشتیانی است. علوم ادبی را از میرزا احمد گلپایگانی و فلسفه را نزد میرزا هاشم رشتی اشکوری و میرزا ابوالحسن جلوه آموخت. وثوق در دوره اول و دوم مجلس شورایملی به نمایندگی انتخاب شد و از سال ۱۳۲۷ قمری تا اوایل سلطنت رضا شاه شانزده بار عهدهدار وزارتخانههای مالیه (دارایی)، خارجه، عدلیه (دادگستری)، داخله (کشور) و معارف (فرهنگ) گردید و در سال ۱۳۳۵ قمری به نخستوزیری منصوب شد. در جریان کوشش برای تصویب قرارداد ۱۹۱۹ متهم به دریافت رشوه از دولت انگلیس شد. پس از موفق نشدن در تصویب قرارداد ۱۹۱۹ به اروپا رفت. در دوره رضاشاه بخشی از پولی را که برای قرارداد گرفته بود از او پس گرفتند. او در ۱۳۱۴ مدتی رئیس فرهنگستان ایران بود. از او دیوان شعری هم باقی مانده است و در شعر «وثوق» تخلص میکرد. از معروفترین بیتهای او: چون بد آید هر چه آید بد شود یک بلا ده گردد و ده صد شود همچنین: شهری و دیاری که دران همنفسی نیست گر لندن و پاریس بود جز قفسی نیست وی برادر احمد قوام (قوامالسلطنه) بود. شخص وثوق الدوله دربین رجال سیاسی آن دوره به شجاعت و صراحت لهجه و قدرت بیان و زبر دستی مشهور و به علاوه مورداعتماد انگلیسی ها که در آن زمان در ایران همه قسم نفوذی داشتند ، بود. در مدت زمانی که او عهده دار پست نخست وزیری ایران بود و تا پیش از امضاء آن حکم خودکشی سیاسیش (قرار داد 1919 میلادی ) خدمات ارزنده ای را به مشروطه ی ایران و عموم ایرانیان انجام داد که تمامی آنها را آن امضاء نحس در بوته ی فراموشی سیاسی - تاریخی قرار داد . در ادامه به برخی از این اقدامات اجتماعی اشاره می نمایم. در قدم اول وثوق الدوله به امنیت پایتخت توجه کرده ومسئولین ترور را (اعضای کمیته مجازات) تسلیم دادگاه کرد . البته همین جا اضافه نمایم که اگر چه این کمیته بعد از پایان جنگ جهانی اول در ایران مأمور ترور خائنین به کشور در کمک به نیرو های متفق به شمار می آمد ولی از انجا که این گروه آلت دست هزار فامیل گردید به زودی به ایجاد جو رعب و وحشت در جامعه ی ایران ، خصوصأ در پایتخت جنگ زده ی کشورتبدیل شد و به دنبال آن ترور های لجام گسیخته ای آغاز گردید . از این رو عمل وثوق در این مرحله از زمان امری پسندیده بود که تا حدودی در بین مردم نیز مورد پسند واقع شد . در این جریان رشیدالسلطان و حسین لله ،سردستگان کمیته ی مجازات را به اعدام و منشی زاده و ابوالفتح خان را به پانزده سال زندان و تبعید و عماد الکتاب و میرزا علی اکبر طرفدار تروریست ها را به پنج سال حبس واعمال شاقه محکوم ساخت . عده ای از قضات داد گاه را که نسبت به تروریست ها ارفاق کرده بودند از کار منفصل نمود . در قدم دوم وثوق الدوله به باز کردن انبار های محتکرین و اوردن غله به شهر و تآمین نان مردم اقدام نمود . این عمل بلافاصله فریاد برخی از محتکرین را علیه او باعث شد و زبان به لعن ونفرین او گشودند و دولت او را دیکتاتوری و زور معرفی کردند و در روزنامه ها و از طریق روضه خوان ها حملاتی را به او آغاز کردند. تمامی این کار ها به قصد آن صورت می گرفت که دولت او را هم به سرنوشت دولت صمصام السلطنه گرفتار نمایند. این پست ادامه دارد.
| قالب وبلاگ :: :: كدهای جاوا |
درباره سايت
منوی سايت
پيوندهای روزانه
آرشيو سايت
پيوندهای سايت
طراح قالب
امكانات سايت