گذری برآئین سوگواری عاشورائیان در تاریخ ایران (1)

دین اسلام پیش از آنکه توسط هجمه های خارجی دچار آسیب و فتور گردد، توسط جهالت ها و قصوراتی که عالمأ و عامدأ از سوی ارباب حاکمه به آن گردید دچار آسیب و فترت شده است . هجمه های خارجی به دلیل فقدان ایدئولوژی های مستدل و قوی و بعضأ قرار گرفته بر بینش های غیر الهی  ، توانایی گسست و خلل بر ایدئولوژی ناب اسلامی را نداشت . آما آنچه در این میان از سوی اهل اسلام بر آن وارد آمد حکایتی در خور توجه و باز نگری دارد . از آن جمله است واقعه ای که در سال  61هجری قمری در نینوا روی داد و موازنه ی میان منقبت و فضیلت را در هم شکست و به دنبال آن و با اقداماتی که از سوی متولیان دینی و حکومتی انجام گرفت ، هر چه بیشتر بر آسیب پذیری آن افزوده گشت. واقعه ای که در سال 61 هجری روی داد و فاجعه ای را که گریزی از آن نبود ، به وجود آورد ، دستاویزی گردید که از آن پس بیشترین ضربه را بر وارثان پیامبر خدا وارد سازد . کاری که بنی امیه در طول 90 سال و به دنبال  آن بنی عباس در طول 500 سال نتوانست بر پیکر اسلام محمدی و اهل بیت شریف آن حضرت وارد آورد ، در اعصار بعد و توسط امت او صورت تحقق به خود گرفت .

فتح بغداد در فاصله ی سال های 320 تا 330 هجری قمری توسط کوچکترین فرزند بویه یعنی احمد مغز الدوله  دیلمی سر آغازی بر این فاجعه ی جبران ناپذیر بود . اگر چه پیروزی او بر پایگاه اهل سنت دوران آسایش اهل تشیع  و رواج آن بود ، آن چنان که از فحوای کتب تاریخی این دوره بر می آید در احادیث و روایاتی که از ائمه علیهم السلام  روایت شده عزاداری و سوگواری بر سید و سالار شهیدان ، حسین ابن علی (ع) در حکم تکلیف برای شیعیان در آمده ، لاجرم آل بویه و در رأس آنان احمد مغز الدوله ی دیلمی به عنوان اولین دولت شیعه مذهب ایرانی علم دار بر گزاری مراسم سوگواری نینوائیان گردیدند . هرچند و پیش از آن توابین و مختار به عنوان اولین سوگواران بر امام شهید شناخته شدند ، با این وجود آل بویه به عنوان یک حکومت ایرانی رسمأ بنیانگذار تاسوعا و عاشورای حسینی گردید . این مراسم با فتح بغداد و با شکوهی خاص در آن شهر بر پا گردید و قتل گاه امام حسین (ع) به عنوان نمادی بر این واقعه  شناخته شد. این حرکت آل بویه سر آغازی بر حرکت های مشابه آن در اعصار بعدی گردید .

از آنجایی که آل بویه در ایران و سپس عراق دولتی مستعجل داشتند ، با زوال آنها وبا تسلط مجدد دولت های سنی مذهب و این بار در قالب حکومت های ترک نژاد ( غزنویان -  سلجوقیان – خوارزمشاهیان ) به زودی مراسم تاسوعا و عاشورای حسینی به قعر خانه ها و به صورتی کاملا مخفیانه فرستاده شد. تعصب دینی و سیاسی این گونه حکومت ها مجالی برای سوگواری های بعدی بر امام حسین و یارانش را برای شیعان ایران باقی نگذاشت.

این تعصب و سخت گیری از نگاه تاریخی آن و در مبحث آسیب شناسی فرهنگ عاشورا برای ائمه و شهدای کربلا فضیلت و مصونیتی را که در خور آنان بود به همراه داشت . چرا که تا مدت های مدیدی از ظهور بدعت ها گونا گون در این مراسم جلوگری به عمل آورد.

حملات بعدی مغول وبه دنبال آن تیموریان به ایران و یک چندی حاکمیت آق قوینلو های سنی مذهب بر ایران همچنان مانع از بر گزاری مراسم تاسوعا و عاشورا در ایران شد. این روند با قدرت گیری صفویه در ایران چهره ای کاملا متفاوت به خود گرفت.

در حقیقت تا پیش از صفویه دوران پختگی واقعه ی کربلا در کتب شیعه و در میان شیعیان ایران فراهم شده بود ، اما قدرت گیری صفویه در ایران و به همراه آن نزاع های حیدری و نعمتی و دید گاه خاص حاکم بر صفویان (کلب آستان علی (ع) بودن  ایشان) سر آغازی نوین بر حماسه آفرینان دشت نینوا گردید . حاکمیت شیعه ی صفوی بر ایران با توجه به قوت اندیشه و ایدئولوژی سر دمداران آن ( از شاه اسماعیل تا شاه سلطان حسین ) زمینه ساز بدعت های هولناکی در مراسم سوگواری امام شهید (ع) گردید . مصیبتی که این بار بر اهل بیت وارد آمد به مراتب وحشتناک تراز دشمنی های بنی امیه و بنی عباس با اهل بیت پیامبر (ص) بود .

تفاوت در انجا بود که دشنام های بنی امیه و بنی عباس با حضور علویان و اهل بیت علیهم السلام در بین مردم ، بدل به محبت و احترام به ایشان و افزایش فضیلت آنها می گردید ، حال آنکه در نبود ایشان و با ورود مظاهر شرک و بدعت در سوگواری بر ایشان ، زمینه ی بیزاری ، تمسخر و هجمه های فرهنگی و عقیدتی را بر شیعه ی ایرانی  و اهل بیت پیامبر (ص) باعث شد......................

این بحث همچنان ادامه دارد