از بندگی تا بردگی : نگاهی به ماهیت بردگی در ایران باستان (2):

  در اوستا گرچه از واژه« وایسو» در مورد بردگان یاد می شود ولی بنا بر نص وندیداد (جزء نهم ،فرگرد 38)  اینان بردگان خانگی بودند و در واقع جزء جدائی ناپذیری از خانواده ، عشیره ، و ویس می بودند .

بااین وجود توصیفی که از اوستا در جامعه می شود به طور کلی نافی بردگی است . به همین سبب برخی از مورخان بر این عقیده اند که در جامعه اوستائی بردگی وجود نداشته است .  و تازه در دوران حکومت هخامنشی است که رفته رفته تحت تأثیر کشور های تابعه ی پیشرفته گرایشی در این زمینه پیدا می شود .  که استفاده از نیروی کار بردگی را در تولید بزرگ دستگاه شاهنشاهی و املاک بزرگان ، کار افراد آزاد را محدود سازد.

با توجه به توضیحات داده شده چنین بر می آید که استفاده از کار بردگان به طور گسترده درامورمربوط به کشاورزی ، باغداری ، دامداری و نیز استفاده از بردگان در نهاد های اقتصادی در ایران باستان اززمان مادها و پارس ها اوج گرفت و به زودی منجر به پیدایش طبقه ای در این حکومت ها گردید که از آنها با عنوان« کورتیش» یاد شده است .

اما این سوال مطرح می شود که پس چه تفاوتی بین این بردگان  با بردگانی که همزمان در جوامعی مانند یونان و روم باستان  بودند وجود دارد ؟

در پاسخ می گوییم از آنجا که این طبقه (کورتش ها ) در مقابل کار خود مزد نقدی و یا جنسی در یافت می داشتند و از حق ازدواج و تشکیل خانواده بر خوردار بودند ، تفاوتی فاحش با بردگان معاصر خود در سایر جوامع ذاشتند.   

شاید ذکر این نکته خالی از لطف نباشد که بردگی در جوامع مختلف شامل دو گروه می شد که عبارت بودند از : بردگی ناشی از جنگ که شامل همان اسرای جنگی میشدند و گروه دوم و با ورود جامعه از همبود اشتراکی به مالکیت خصوصی و نیز طبقاتی شدن جوامع به بردگی افتادند و اصولا شامل گروهی از مردم می شد که توانائی پرداخت قروض خود را نداشتند و ناگزیر بودند تا تصفیه حساب خود در فرمان قرض دهنده باقی بمانند. از این گروه دوم در جوامع ایلام باستان و ماد و هخامنشی فراوان وجود داشت .

اما آنچه در این میان بیشتر خود نمائی می کند آن است که برخی از افراد نیز جهت یافتن کار فصلی ، به صورت برده اما  بر خودارازامتیازات سایر طبقات ، خود را در اختیاردیگران قرار می دادند .نمونه این گروه همان کاسیانی بودند که از فلات ایران جهت یافتن کار وارد بخش های جنوبی میان دورود شدند و توانستند 500 سال بعد از حمله ی هیتی ها بر بابل مسلط شوند.

فقر هم در ایران باستان دلیل دیگری بر بردگی افراد می شد واین نکته را در نوشته های کتسیاس مورخ یونانی می توان یافت . طبق این روایت برخی از مادیان مستمند به افراد توانگر پناه می بردند و در مقابل تأمین غذا ، حویشتن را می فروختند . ویژگی این نوع از بردگی در آن بود که اشخاص در صورت عدم رضایت از شرایط خود حق داشتند ارباب خود را ترک کنند.

این بحث همچنان ادامه دارد .