جلال آل احمد

مروری بر تاریخچه جنبش کمونیسم در ایران (2):

در سال 1315 ه.ش برخی از فراریان سابق کمونیست همراه با دکتر تقی ارانی ( دکترای فیزیک و شیمی از آلمان ) برای احیای حزب کمونیست دست به کار شدند . گروه موفق شد به زودی در بین دانشجویان و برخی از روشنفکران هوادارانی بیابد ولی به سال 1316 ه.ش سفعالیت آنها لو رفت و اعضای آن که به گروه 53 نفر مشهور شده بود بازداشت شدند . پس از این واقعه و تا سقوط رضا شاه ، دیگر فعالیت کمونیستی در ایران و جود نداشت و سایر کمونیست های ایرانی که به شوروی گریخته بودند در تصفیه حساب های استالینی مجکوم و به اعدام سپرده شدند.

با حمله متفقین به ایران در شهریور 1320 ه.ش و سقوط رضا شاه دوران جدیدی در جنبش کمونیستی ایران پدیدار شد . اوضاع سیاسی کشور پس از شهریور 1320 ه.ش زمینه فعالیت مجدد حزب کمونیست ایران را و این بار با عنوان جدید حزب توده به همراه داشت . بخشی از گروه 53 نفر همراه با برخی از کمونیست های سابق ایرانی در دهم مهر 1320 ه.ش حزب توده ایران را پایه گذاری نمودند که تا سال 1364 ه.ش و تا زمان جمهوری اسلامی به صورت جسته گریخته به فعالیت سیاسی پرداختند. حزب توده در ابتدا رشد کندی را به همراه داشت ولی با پیدایش جریانات سیاسی جدید در کشور به سرعت رشد یافت . این رشد به خصوص در مناطق شمالی کشور از شدت بیشتری برخوردار بود . حضور نیرو های شوروی در این منطقه از کشور از عوامل نضج گیری اندیشه های کمونیستی جدید (گرایش مارکسیسم – استالینستی ) بود . در جریان انتخابات مجلس چهاردهم شورای ملی در سال 1323 ه.ش این حزب توانست یک هشتم آراء را به دست آورده و 9 نماینده حزب توده وارد مجلس شوند. از این زمان به بعد حزب توده به کل در اختیار اراده شوروی ها قرار گرفت . با ورود هیئت شوروی به ایران در سال 1323 برای اخذ امتیاز نفت شمال ایران ، اولین ضربه به پیکره حزب وارد آمد . تظاهرات اعضای حزب توده به طرفداری از شوروی ها در این واقعه بزرگترین جریان وابستگی این حزب را به شوروی ها نشان داد .

پایان اشغال ایران توسط نیرو های متفقین و خروج زود هنگام نیرو های آمریکائی و انگلیسی و کار شکنی شوروی ها در خروج نیرو های خود از ایران در سال 1324 ه.ش و حمایت حزب توده از این سیاست شوروی ها دومین ضربه را بر پیکر این حزب وارد آورد. پیدایش فرقه های دمرکرات کردستان ایران و تبریز توسط دو تن از بزرگترین کمونیست های ایران ( سید جعفر پیشه وری در تبریز و قاضی محمد در کردستان
) و اعلام حکومت جمهوری در این بخش از کشور دولت را هر چه بیشتر از حزب توده رنجاند. توافق قوام – ساداچیکف و قوام - استالین اولین قلع و قم حکومت جدید ( محمد رضا شاه ) و شاید بزرگترین کشتار را از حزب توده به همراه داشت . پس از این واقعه بسیاری از اعضای حزب به شوروی گریختند و عده ای در گوشه و کنار کشور مخفی شدند و همین مسئله زمینه های انشعاب را در این حزب باعث شد . عده ای همانند مرحوم جلال آل احمد و خیلل ملکی نیروی سوم را در حزب پدیدار نمودند و در برابر وابستگی های بیش از حد به شوروی موضع گیری نمودند . این گروه به زودی مورد مخالفت شوروی و حزب توده قرار گرفتند .   

این پست همچنان ادامه دارد.