سوال دوم : قدمت شهر سه ده لنجان را بر اساس قراین مستند تاریخی تا چه دورانی می توان به عقب برد ؟

در توجیه این سوال دو مؤلفه را در نظر گرفتم و با استناد به آنها در مقام پاسخگوئی به این سوال بر آمدم . نخست : نوع معماری شهر سه ده که خود در دوران کودکی و نوجوانی این گونه معماری را تجربه کردم و  باز مانده های از آن هنوز هم در شهر چشم را نوازش می دهد . و در کنار این نوع معماری ، درب های چوبی بجا مانده که امروزه هم زینت آرای بنا های است که به راحتی و سادگی هر چه تمام تر به تخریب آنها مشغولیم . دوم : بر اساس رساله تقسیم آب زاینده رود که توسط عالم برجسته عصر صفوی ،   بهاء الدین عاملی " که نامش محمدبن عزالدین حسین بن عبدالصمد جیعی عاملی حارئی همدانی معروف به شیخ بهائی است .

اما در مورد معماری قدیمی شهر سه ده باید گفت استفاده معماران در بنای خانه ها از سقف های ضربی یا در نزد عامه مردم سقف های گنبدی ، از شایع ترین نوع معماری ایرانی در عصر صفویه می باشد .اگر چه سقف ضربی و گچ کاری های مربوط به آن از ویژگی های خاص معماری ایرانی در پیش از اسلام در ایران هم بوده است ، اما بر اهل تاریخ پوشیده نیست که بر آمدن دولت شیعه مذهب صفویه در ایران ، تقییراتی را در این نوع معماری باعث شد که از آن جمله بود افزوده شدن دهلیزی یا به عبارت محلی دالانی بر مدخل ورودی منازل بود که باعث می شد تا اهل خانه از گزند دید نامحرمان در امان باشند والبته این پدیده جدید خاص فرهنگ شیعه بود که با رسیمت یافتن مذهب تشیع در ایران به معماری ایرانی هم سرایت نمود .پس در این دوران غالب معماری و ساختمان سازی به صورت ضربی یا گنبدی انجام می گرفت . قریب به اتفاق بنا های موجود در سه ده از این نوع بودند . اگر چه در کنار این نوع ساختمان سازی شیوه مرسوم دیگری هم باب بود که همان سقف مسطح با پوشش چوب و تخته بود ولی بد نیست بدانیم تا آنجا که از پیران شهر پرسیدم و شنیدم ، این سقف ها با گذشت زمان در سه ده رواج یافت و یکی از دلایل آن را ساده بودن و کم هزینه بر بودن این نوع ساختمان سازی می دانستند .

از موارد قابل ذکر و جالب توجه دیگر که می توان بر اساس آن قدمت شهر سه ده را تا پیش از هرگونه کاوش های باستان شناسی به  عصر صفویه ( صفویه از 907 هجری قمری تا 1135 هجری قمری در ایران فر مانروائی نمودند ) رسانید (522 سال پیش ) ساخت درب های بود که رواج آنها بلاشک در عصر صفوی در ایران آغاز شد و ساخته شدن این گونه درب ها نیز از تأثیرات مذهب تشیعی بود که صفویان مرواج و بانی آن بودند . در باب سختگیری های مذهبی در عصر صفوی در منابع این دوران مطالب فراوانی می یابیم و گویا این تعصبات در ساختن درب ها هم سرایت نمود . با کمی دقت در درب های چوبی این دوران در می یابیم که کوبه های این درب ها برای استفاده دو جنس مرد و زن متفاوت ساخته می شد . بدین صورت که در یک طرف لنگه درب که سمت راست لنگه درب را شامل می شد ، کوبه ی فلزی سنگین شبیه به دسته ی هاون های فلزی که امروزه هم در منازل استفاده می شود ، ساخته می شد تا مورد استفاده مردها قرار گیرد . دور نگاه داشتن اهل خانه از دید اغیار ، ضرورت توجه به این مهم را در ساخت درب ها باعث می شد . کوبه ی دومی که در درب ها قرار می گرفت و در سمت چپ واقع می شد ( نگاه مرد سالارانه به زن) به شکل نعل اسب، خاص زنان بود ، به این صورت که چنانچه مردی بر دربی می کوفت آهنگ و ضرب سنگین کوبه حکایت از آن می نمود که مردی در پشت درب است و زنان از باز کردن درب معاف می شدند و مردی از اهل خانه درب بر روی مرد می گشود و چنانچه زنی بر درب می کوفت ، ضرب و آهنگ سبک و نازک آن حکایت از آن داشت که زنی در پشت درب منتظر است و مردان از گشودن درب معاف می شدند ( البته با اندکی تسامح ) . تا آنجا که به یاد دارم تمامی درب های سه ده از این ویژگی بر خوردار بود و هنوز هم وجود دارد . نجاران و آهنگران این درب ها با الهام از نماد های مردانگی و زنانگی ، کوبه ها را می ساختند . این بحث ادامه دارد