ًًً WWW.SIF86.blogfa.com
تاریخی و اجتماعی و فرهنگی
یک توضیح در باره دو اصطلاح در متون تاریخی عصر قاجار: در برسی متون تاریخی عصر قاجار دو اصطلاح قدری قابل تأمل می باشند ، که یکی از دیگری بیشتر تکرار شده است ، از این دو یکی : اصطلاح میرزا است که در متون تاریخی این دوره همواره می بینیم و می خوانیم و دیگری ، اصطلاح آقا می باشد که کمابیش استعمال می شده و من در این جا به قصدی آن را آورده ام و در باره آن مختصر توضیحی خواهم داد. در برسی اصطلاح میرزا نگارنده از دو بعد به آن نظر می افکنم، یکی از بعد سیاسی و دیگری از بعد اجتماعی . از بعد سیاسی :می توان آن را یک واژه در باری و در حیطه کاربری در باری دانست به این معنی که شا هان و ولیعهد های این دوره و حتی نوادگان چند نسلی آن ها (قبل و بعد ) همواره این کلمه را با خود یدک می کشیدند ، منتها این کلمه بعد از اسم آنان قرار می گرفت و در عرف عامه مردم در این عصر با موردخطاب قرار گرفتن فرد ، پایگاه او سریعآ شناسائی می شد ، به عنوان مثل : مورد خطاب قرار گرفتن فرد با اسم عباس میرزا بیانگر آن بود که فرد از وابستگان در بار و شخصی درباری است . در متون قاجار این قاعده استثناء پذیر نیست . اما از بعد اجتماعی : از این بعد باید گفت دو گفتمان رایج بوده است . گفتمان اول بیانگر مقام و موقعیت علمی و اداری شخص بود ، به این صورت که ابتدای اسم افراد قرار می گرفت و اطلاق به باسواد بودن فرد داشت و نیزاین می توانست رتبه اداری فرد را معرفی کند ،مثلا میرزا حسن که می توانست فردی روحانی باشد(تحصیل کرده ) و یا فرد غیر روحانی ، غیر سیاسی ، علم آموخته . این قاعده نیز در متون این عصر دقیقا مورد توجه قرار گرفته ، چه در تاریخ نویسی و چه در عرف مردمی . امروزه در برخی از مناطق ایران و در بین مردم شخصی که مادرش یا جده اش از تبار سیدها باشد به میرزا زاده و میرزا شناخته می شود که می تواند ریشه تاریخی دیگری داشته باشد و ما نیز آن را در ردیف یکی دیگر از کار بردهای اجتماعی میرزا قرار می دهیم . گذری بر مصونیت قضائی در ایران : واژه کاپیتولاسیون که در دوران اخیر ایران زمینه ساز بسیاری از وقایع تاریخ انقلاب 57 ایران گردید ، چگونه و از چه زمانی در تاریخ ایران وارد شد. این پرسشی است که در این کوتاه مجال به آن خواهم پرداخت. واژه کاپیتو لاسیون در گذر تاریخی ایران ما سابقه ای بیش از 430 ساله را با خود دارد و چیزی نیست که در عصر قاجار یا در عصر پهلوی دوم بر ما تحمیل شد ه باشد حتمأ می پرسید چگونه ، پاسخ خواهم داد . اولین رد پای قانون کاپیتولاسیون را در عصر شاه عباس اول صفوی باید جستجو نمائیم ، نگاهی کوتاه به نکاتی که بیان خواهم داشت موضوع را تاحدی روشن می کند، توجه فرمائید: حقوق ارتش جدید شاه عباس اول (ارتش شاهسون ) که بین 70 تا 100 هزار نفر میشد بین 5 تا 12 تومان معادل 10هزار دینار ومعادل 3/3 پوند بود در آ مد دولت شاه عباس اول 700 هزار تومان بود . در حالی که مخارج دربار وی بالغ بر 744 هزار تومان میشد که 83 در صد آن از راه مالیات بر زمین بدست می آمد و66 درصذ آن صرف نظامیان ، 2/38 آن صرف تجملات در بارو 11 درصد آن به بخش مولد جامعه اختصاص می یافت.ادویه + ابریشم + طلای آمریکا از پر سود ترین محصولات تجاری جهانی در سده هفدهم میلادی بود ودر این میان ایران عصر صفوی دارای مر غوب ترین ابریشم جهانی بود. هلند به دلیل برخورداری از ابریشم ایران وطلای اسپانیا رقیب عمده در تجارت سده هفدهم و دارای روابط گسترده با صفویه بود . موارد بالا بیان گر این است که شاه عباس به دلیل هزینه های که بر دوش دولت او قرار داشت ، هرچه بیشتر نیازمند گسترش روابط تجارتی خود با دولت های اروپائی فعال در صحنه جهانی بود و از آن جهت که در این زمان کشور هلند وزنه ای سنگین در معادلات تجارت جهانی آن عصر محسوب می شد ، شاه عباس اول نیاز مبرم به تجار هلندی داشت و از طرفی به دلیل آنکه ابریشم ایران از نظر مرغوبیت از ابریشم چین هم بالاتر بود و در بازا جهانی و خصوصأ در اروپا خواهان بسیاری داشت ، بازرگانان هلندی نیز خواهان برقراری رابطه با دولت شاه عباس اول بودند . از این رو و به دلیل احساس نیاز دو طرف به یکدیگر ، شاه عباس اول حاضر شد تا تا بر اساس قانون دولت های کاملةالوداد و به عنوان یک امتیاز، ضمن دادن اجازه به بازرگانان هلندی و سهیم کردن انها در تجارت ایریشم ایران ، اقدام به دادن حق مصونیت قضائی به هلندی های شاغل در ایران نماید . بر اساس قانون دولت های کاملةالوداد ، این دولت ها در کشور هائی که اقدام به ایجاد کمپانی یا شرکت از هر نوع و شکل آن می نمودند ازبرخی آزادی ها ی مدنی واجتماعی و سیاسی و حتی نظامی برخوردار می شدند از جمله: 1- آزادی تجارت در هر نقطه از کشوری که با آن وارد تجارت می شوند - 2- آزادی اتباع کشور کاملةوداد در کشوری که طرف تجارتی آنها محسوب می شوند -3- نداشتن محدودیت ورود یا خروج کالا و خدمات به کشور طرف قرار داد .4- رفع موانع و محدودیت های حقوقی و گمرکی از طریق تعدیل در تعرفه ها و..... با توجه به این موضوع مشخص می شود که اولین بار هلندیان بودند که در زمان شاه عباس اول به حق کاپیتو لاسیون در ایران دست یافتند. ( 985تا 1035 هجری قمری)پس از این واقعه تا دوران فرمانروائی قاجار ها بر ایران دیگر بحث کاپیتو لاسیون مطرح نشد ، تا آن که پس از جنگ های مرحله دوم ایران وروس که با امضاء عهد نامه ناجوانمردانه ترکمان چای به پایان رسید( در عصر فتحعلی شاه ) ، در یکی ازبند های آن روس ها از حق قضاوت کنسولی در ایران بر خوردار شدند و به زودی این قانون شامل تمامی روس ها فعال در ایران نیز شد . مرحله سوم این قانون در سال 1342 ه.ش در دوران محمد رضا شاه و با تلاش حسنعلی منصور از فراماسونر های طرفدار آمریکا ، بر ایران ما تحمیل شد که تلاش داشت تا تمامی اتباع آمریکائی را که تا سال 1357 ه. ش بالغ بر 60 هزار نفر می شدند را از مفاد قراردادوین که تعدیل یافته همان قانون دولت های کاملةالوداد بود ، بر خوردار نمایند که با عمل شهادت طلبانه هیئت های مؤتلفه اسلامی و سخرانی کوبنده بزرگ انقلاب اسلامی ( حضرت امام ره) و قیام شکوهمند خردادیان 42 رو به روشد و شروعی دیگر در انقلاب اسلامی و سرنگونی آخرین شاه هنشاهی در ایران شد. ثقیفیا ن روی زمین : جغرافیای کلام را حدو مرزی نیست . شاید هیچ گاه در ضمن بیانش نمی توانی تصور کنی که مخاطب کلامت چگونه آن را تعبیر خواهد کرد و در پایان کلامت چگونه آن را بر تو عرضه خواهد داشت . معلمی و کار کلاسی کردن محشون از این پراکنده کلام ها است . امروز نیز چون روزهای دیگر باز سوالاتی مطرح شد و ناخود آگاه ذهنم را بر کلامی گردان عبر ت آموز ،قابل تأمل ، و باز آفرین ، گوئی در هر زمان و در هر مکان . و مگر نه این همان تاریخی است که حکیمی در باره اش گفت: معلم انسان هاست . از حوادث مهم سال نهم از هجرت رسول اسلام به مدینه ، دو حادثه برائت از مشرکین و عام الوفود از جهاتی دارای اهمیت بسیار زیادی می باشند . نزول آیاتی از سوره برائت از مشرکان فرصتی 4 ماهه را به بقایای شرک و بت پرستی داد که یا اسلام آورند یا عربستان را به مقصدی دیگر ترک نمایند . پیامد این فرصت 4 ماهه ، آمدن هیئت های (وفدهای) از سراسر شبه جزیره عربستان به قصد اسلام آوردن و نه ایمان آوردن بود . در بین طوایف متعدد عرب که در مدینه حاضر شدند ، سران طایفه بنی ثقیف از بزرگ ترین دژ باقی مانده مشرکان یعنی شهر طائف از دیگران متمایز بودند. همان هائی که چند سال قبل ،محاصره شان پانزده روز به طول انجامید بود و سپس به دستور پیامبر (ص) رها شده بودند، چرا که وعده الهی بر پیامبرش نازل شد که به زودی خود، به دامان اسلام پناه خواهند آورد . آنچه از این گروه و اسلام آوردنشان در سال نهم هجری باقی مانده و هنوز هم پس از گذشت قرن ها ، عبرت آموز است . نحوی اسلام آوردن این گروه بود . سران طوایف دیگر بدون قید و شرط پذیرای اسلام شدند. ولی ثقیفیان هنگامی که به حضور پیامبر رسیدند ، اسلام آوردن خود را منوط به سه شرط قرار دادند. الف:از ما مخواهید بت ها و بت کده خود را ویران کنیم که چنین کاری بر ما بسیار گران است . ب : از ما مخواهید که از خوردن شراب و مسکرات پرهیز کنیم که این رسم دیرین پدران ماست و ما را گریزی از سرپیچی از آن نیست . ج: از ما مخواهید که نماز گذاریم که پدرانمان را رسم چنین نبود و کاری است دشوار و وقت گیر . هر چند پیامبر (ص) به یک تا یک شرایط آنان پاسخ گفت و مشکل شان را رفع نمود و امام علی (ع) را برایشان گذاشت تا آنان را سالام بیاموزند و معلمان قرآنی برایشان فرستاد تا قرآن بیاموزندشان ، امروز در باره مسلمانی برخی از ما آیا جای سوال نیست؟؟؟؟؟؟ لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی سوالات و تأملات (1): از موضوعات سوال برانگیز دردرس تاریخ معاصر ایران سال سوم ، بحث مربوط به لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی است دیروز نیز در جریان تدریس این قسمت ، سوالاتی چند توسط دانش آمزان مطرح شد سوالاتی نظیر : 1- منظور از انجمن های ایالتی و ولایتی چیست ؟ 2- لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی از چه زمانی در تاریخ ایران مطرح شد؟ 3- علت طرح و تصویب این لایحه در دوران گذشته تاریخ معاصر ایران چه بود ؟ 4- چرا این لایحه در سال 1341 ه.ش از سوی جکومت پهلوی مجددآ مطرح شد ؟ 5- چرا امام خمینی با اصول این لایحه مطرحی از سوی حکومت شاه مخالفت نمود؟ 6- چرا اجرای این لایحه قانونی در ایران تا خرداد 1376 مسکوت گذاشته شد؟ 7- چرا امروزه از این لایحه با نام شوراهای شهر و روستا نام برده می شود ؟ هر چند با توجه به ضیق وقت در کلاس جواب های مختصر بیان داشتم در این مجال کوتا ه هم به ذهنم آمد در این مورد مطالبی بیان نمایم. به دلیل طولانی بودن بحث ، آن را در دو بخش تنظیم و ارائه می نمایم . لطفآ به ادامه مطالب مراجعه نمائید . نکته ای جالب در باره زنی خفیه نگاری در دوران نخست وزیری رضاخان : همگان در باره سازمان خقیه ( اطلاعات ) در دوران رضا شاه پهلوی کمابیش مطالبی در کتب این عصر خوانده یا شنیده اید و چهره های مخوفی چون محمد حسین آیرم ، محمد حسن در گاهی ، سر پاسبان مختاری ، که این آخری در حماقت و سنگدلی سرآمد دو دیگر بود و در دوران دیکتاتوری رضا شاه شخص دوم مملکت به حساب می آمد را به عنوان رو ئسای سازمان خفیه عصر رضا شاه می شناسید . از اینکه بگذریم که هر حکومتی جهت ایجاد نظم و کنترل و بقای خود به این گونه ادارات یا سازمان ها نیازمند می باشد ، آنچه در این بین جالب مینماید جمع آوری اطلاعات توسط رضا خان در دوران نخست وزیری بود . دروانی که هنوز راه تقریبأ درازی برای او تا رسیدن به حکومت بود و این نکته به ما می گوید که سردار سپه خیلی پیش از این ها در رسیدن به قدرت را مد نظر داشته است . اما شرح ماجرا: در آخرین خروج احمد شاه از ایران پس از امضاءحکم نخست وزیری رضاخان به قصد اروپا ، دایره خفیه رضاخانی جهت کسب خبر از احمد شاه در اروپا و نیز جهت کسب اطلاعات از تحرکات محمد علی شاه مخلوع که این زمان در اروپا و پیش از آن در عثمانی به سر می برد و جلو گیری از تشکیل اتحاد قجری در برابر قدرت گیری او و با توجه به این که احمد شاه در هنگام خروج اولیه از ایران هیچ یک از زنان خود را به همراه نبرد ( احمد شاه دارای یک رن رسمی و چهار زن صیغه ای بود ) ، یکی از زنان صیغه ای او را به نام اشرف به بهانه مداو ا و در اصل جهت زیر نظر گرفتن روابط احمد شاه با پدرش و خطری که از این جانب رضا خان را تهدید می کرد به عثمانی و نزد خانواده محمد علی فرستاد . این زن مأموریت داشت دوسیه ها و راپورت هائی را که مخفیانه توسط محمد حسن میرزا ، جانشین موقت احمد شاه ، به مادرش ملکه جهان خانم ارسال می کرد جمع آوری و توسط رابطی که در کنسول گری ایران در عثمانی وجود داشت به او برساند . اشرف این رل را به خوبی انجام داد تا سرانجام درهنگامی که خانواده محمد علی در سان رمو مستقر شد ، مأموریت اشرف فاش شد . ولی از ان جا که از جان محمد حسن میرزا و فرزندان او که در ایران تحت نظر رضا خان بودند ، بیمناک بودند نسبت به اشرف اقدامی انجام ندادند . اما سوال اینجاست که اشرف چگونه به خقیه نویس رضا شاه تبدیل شد ماجرای دیگری دارد . بدین صورت که پدر اشرف مخزن دار کتابخانه سلطنتی قاجار ها بود و طبق گزارشی که به نخست وزیر (رضاخان ) و دستگاه خفیه او رسیده بود پدر اشرف به دلیل تنگدستی و تأمین مخارج تریاک روزانه خود ، افدام به سرقت گاه و بی گاه کتب یا دست نو شته های کمیاب از کتاب خانه سلطنتی می کرد و آنها را در اختیار علاقمندان که عمدتأ عتیقه خران یهودی بازار تهران بودند قرار می داد و مبلغ ناچیزی در یافت می کرد . این واقعه مورد استفاده خفیه نویسان رضاخان و شخص او قرار گرفت تااین که به وسیله دختر مخزن دار ( اشرف ) به نیات خود برسند . وبدین صورت بود که اشرف زن صیغه ای احمد شاه جزء اولین زنان خفیه نگار عصر پهلوی قرار گرفت . البته پس از فاش شدن مأموریت اشرف ، ملکه جهان خانم او را برای حفظ جان محمد حسن و خانواده اش به تهران فرستاد و خواندیم آنچه سرانجام قاجار شد.
::ادامه مطلب::
::ادامه مطلب::
| قالب وبلاگ :: :: كدهای جاوا |
درباره سايت
منوی سايت
پيوندهای روزانه
آرشيو سايت
پيوندهای سايت
طراح قالب
امكانات سايت